در چین، سنگ کیسه صفرا یک بیماری شایع است. در منطقه دلتای رودخانه مروارید، میزان بروز آن حدود 8 درصد است. اکثر بیماران مبتلا به سنگ کیسه صفرا قبل از معاینه فیزیکی هیچ علامتی ندارند. سنگ کیسه صفرا چه کسانی را ترجیح می دهند؟ خطرات چیست؟
تحقیقات نشان می دهد که میزان بروز سنگ کیسه صفرا در چین 10-15 درصد است که از این میان میزان بروز در زنان 2.3 برابر مردان است. بنابراین، سنگ های صفراوی دقیقا چگونه تشکیل می شوند؟ تیمی از پزشکان از بخش جراحی عمومی در بیمارستان وابسته سوم دانشگاه طب سنتی چینی گوانگژو توضیحات مفصلی را ارائه خواهند داد.
ابتدا بیایید نگاهی به کیسه صفرا بیندازیم
کیسه صفرا یک ساختار کیسه ای گلابی شکل است که در پشت کبد در زیر دنده سمت راست قرار دارد و عمدتاً مسئول ذخیره صفرا، غلظت صفرا، ترشح مخاط و تخلیه است:
ذخیره صفرا: بیایید کیسه صفرا را به عنوان یک انبار تصور کنیم که صفرای ترشح شده توسط کبد را ذخیره می کند. در طول روزه داری، صفرا در کیسه صفرا ذخیره می شود و زمانی که غذا شروع به هضم می کند، سپس توسط کیسه صفرا دفع می شود.
صفرا غلیظ: کیسه صفرا مانند کارخانه فرآوری صفرا است که بیشتر آب و الکترولیت های صفرا قلیایی طلایی کبد را از طریق مخاط کیسه صفرا جذب می کند و آنها را به جریان خون باز می گرداند و مواد فعال صفرا را که در کیسه صفرا ذخیره می شود باقی می گذارد. به این ترتیب صفرای زرد مایل به قهوه ای یا سبز تیره با اسید ضعیف تشکیل می شود.
ترشح مخاط: مخاط کیسه صفرا می تواند هر روز 20 میلی لیتر مخاط غلیظ ترشح کند و از مخاط صفراوی در برابر فرسایش و انحلال صفرای غلیظ محافظت کند.
تخلیه: پس از 3-5 دقیقه غذا خوردن، غذا از دوازدهه عبور می کند و مخاط دوازدهه برای تولید هورمونی به نام کوله سیستوکینین تحریک می شود که باعث انقباض کیسه صفرا می شود. صفرا در کیسه صفرا بلافاصله به دوازدهه تخلیه می شود تا به هضم و جذب چربی کمک کند. در حالی که صفرا تخلیه می شود، باکتری های موجود در مجرای صفراوی نیز دفع می شوند.
نحوه تشکیل سنگ کیسه صفرا
تشکیل سنگ های کیسه صفرا را می توان در سه مرحله خلاصه کرد: رسوب هسته ای بارشی.
کلسیم، بیلی روبین و کلسترول اجزای اصلی صفرا هستند. وقتی این اجزا کم یا زیاد می شوند، صفرا نمی تواند آنها را حل کند و باعث رسوب موادی مانند کلسترول، بیلی روبین و کلسیم می شود. علاوه بر این، بقایای سلولی، یون های فلزی و سایر مواد نیز در صفرا وجود دارد. وقتی این مواد با هم جمع می‌شوند و هسته‌ها را تشکیل می‌دهند، همراه با سرعت جریان آهسته‌تر صفرا، صفرا کمتر می‌شود و قابل شستشو نیست و در سنگ‌ها رسوب می‌کند، این فرآیند تشکیل سنگ کیسه صفرا است.
سنگ کیسه صفرا چه خطراتی دارد؟
سنگ های صفراوی نه تنها در کیسه صفرا، بلکه در مجرای صفراوی داخل کبدی، مجرای کیستیک و مجرای صفراوی مشترک نیز وجود دارند. بسته به محل آنها، عوارض زیر ممکن است رخ دهد:
1. کیسه صفرا: سنگ ها در کیسه صفرا قرار دارند و مخاط کیسه صفرا را تحریک می کنند و باعث کوله سیستیت مزمن می شوند که علائم آن به صورت درد مبهم در سمت راست بالای شکم ظاهر می شود. سنگ های گیر کرده در گردن یا مجرای کیسه صفرا، انسداد کیسه صفرا و تجمع صفرا در کیسه صفرا می تواند باعث عفونت شود و علائمی مانند تب، قولنج صفراوی و یرقان را در پی داشته باشد. در موارد شدید، ممکن است باعث سوراخ شدن کیسه صفرا شود که منجر به پریتونیت حاد می شود.
2. مجرای صفراوی داخل کبدی: سنگ هایی که مجرای صفراوی داخل کبدی را مسدود می کنند از ترشح طبیعی صفرا جلوگیری می کنند که می تواند منجر به عفونت و متعاقباً باعث آبسه کبد صفراوی شود.
3. مجرای صفراوی مشترک: تعداد کمی سنگ از طریق مجرای کیستیک به مجرای صفراوی مشترک تخلیه می شود که منجر به کلانژیت انسدادی و حتی شوک سپتیک می شود که تهدید کننده زندگی است. اگر سنگ ها به انتهای مجرای صفراوی مشترک که محل اتصال بین مجرای صفراوی مشترک، لوزالمعده و دوازدهه است کشیده شوند و باعث انسداد شوند، می تواند باعث ایجاد پانکراتیت صفراوی و حتی بروز پانکراتیت شدید شود.
4. تحریک طولانی مدت مخاط کیسه صفرا یا دیواره مجرای صفراوی توسط سنگ نیز ممکن است منجر به سرطان کیسه صفرا و مجرای صفراوی شود!!!
درمان سنگ کیسه صفرا
1. برای بیماران بدون علامت مبتلا به سنگ کیسه صفرا، به طور کلی نیازی به مداخلات درمانی بیش از حد نیست، اما به این معنی نیست که باید نادیده گرفته شوند. روش صحیح انجام معاینات فیزیکی منظم برای مشاهده وضعیت سنگ ها و دیواره کیسه صفرا و جلوگیری از تبدیل بدخیم آنها است.
2. برای بیمارانی که علائم واضحی دارند، می توان از دارو یا درمان جراحی استفاده کرد:
(1) درمان دارویی عمدتاً بر ضد عفونت، تسکین درد و انحلال سنگ متمرکز است. اسید اورسودوکسی کولیک می تواند سطح کلسترول در صفرا را تنظیم کند و یک داروی رایج انحلال سنگ در عمل بالینی است. اما فقط در برابر سنگ های کلسترولی موثر است و تاثیر قابل توجهی روی سنگ های نمکی کلسیمی ندارد.
(2) درمان های جراحی عمدتاً شامل کوله سیستکتومی، برداشتن سنگ محافظ کیسه صفرا و برداشتن سنگ برش مجرای صفراوی مشترک است. کوله سیستکتومی لاپاروسکوپی در حال حاضر یک جراحی رایج برای درمان سنگ کیسه صفرا است که دارای مزایای حداقل ضربه، زمان بهبودی کوتاه و جلوگیری از عود سنگ کیسه صفرا است. جراحی حذف سنگ حفظ کیسه صفرا برای بیمارانی با عملکرد طبیعی کیسه صفرا، بدون التهاب کیسه صفرا و سنگ های کوچک و کم مناسب است. با این حال، جراحی نمی تواند از برداشتن کامل سنگ ها اطمینان حاصل کند و برخی از سنگ های بسیار کوچک ممکن است در کیسه صفرا باقی بمانند. تحقیقات نشان داده است که میزان عود سنگ کیسه صفرا پس از جراحی حذف سنگ حفظ کیسه صفرا به 40 درصد می رسد، بنابراین در حال حاضر کمتر در عمل بالینی توصیه می شود. جراحی برداشتن سنگ با برش مجرای صفراوی به طور عمده برای بیماران مبتلا به سنگ کیسه صفرا در داخل مجرای صفراوی مشترک مناسب است. مجرای صفراوی مشترک برای دستیابی به درمان سنگ زدایی باز می شود.
پیشگیری از سنگ کیسه صفرا
تحقیقات نشان داده است که عوامل خطر برای سنگ کیسه صفرا شامل جنسیت (حساسیت زن)، سن، بارداری، ورزش نکردن، چاقی و سوء تغذیه است.
1. رژیم غذایی: مصرف بیش از حد غذاهای چرب، رژیم غذایی منظم و نخوردن صبحانه برای مدت طولانی، همگی از عوامل خطرساز برای سنگ کیسه صفرا هستند. اولین قدم برای پیشگیری از سنگ کیسه صفرا این است که با تغییر عادات غذایی شروع کنید.
2. چک آپ منظم: مطالعات نشان داده است که زنان 70 درصد از بیماران مبتلا به سنگ کیسه صفرا را تشکیل می دهند. به خصوص برای زنان باردار، افزایش سطح استروژن می تواند بروز سنگ کیسه صفرا را افزایش دهد، بنابراین زنان باید به مسئله سنگ کیسه صفرا توجه بیشتری داشته باشند. ثانیا، افراد مسن با سابقه خانوادگی سنگ کیسه صفرا در معرض خطر بالای ابتلا به این بیماری هستند. سونوگرافی روش اولیه معاینه سنگ کیسه صفرا است و معاینات فیزیکی معمول سالانه ضروری است.
3. ورزش: چاقی یکی دیگر از عوامل خطر برای سنگ کیسه صفرا است و ورزش منظم و حفظ وزن مناسب از راه های مهم پیشگیری از سنگ کیسه صفرا است.
